Eén worden met de natuur

Het klinkt aanlokkelijk. Je koopt een plekje op de hei, in het bos of langs de bosrand, en als je dood bent word je daar in de natuur begraven. Het enige wat zichtbaar is, is een houten schijf van een boom met je naam erin gegraveerd. Die vervalt en vergaat langzaam, net als jijzelf en de herinneringen die je geliefden aan je hebben, tot die opgaat in de natuur. Het klinkt zelfs poëtisch.

Nieuwe Veluwe, juni 2012

Begraven in de natuur. Het kan vanaf juni op Natuurbegraafplaats Heidepol aan de zuidelijke rand van de Hoge Veluwe. Daar werkt Rest in Nature op een voormalige paardenwei, een akker en wat door bosjes omgeven landbouwgrond aan 17 hectare nieuwe natuur, waarin plaats is voor zo’n zevenduizend graven. De graven liggen er voor eeuwig. Als de natuurbegraafplaats vol is, kan de natuur haar eigen weg gaan. Voor de rouwenden blijft er dan een betekenisvol stukje natuur over.

‘Zo poëtisch als het klinkt, zo praktisch is het om in de toekomst mensen te begraven in de natuur’, vertelt Eward Timmerman tijdens een wandeltocht over Heidepol. Hij werkt bij Landschapsbeheer Gelderland, maar besteedt veel van zijn vrije tijd samen met andere experts aan het schrijven van een boek over ‘het rituele landschap’. De kernvraag van dat boek is: hoe gedenken we onze doden over veertig jaar?’

Trend

‘In de natuur begraven is een trend’, vindt Timmerman. Er zijn nu een zevental natuurbegraafplaatsen in Nederland in ontwikkeling, waaronder Heidepol . Die plaatsen zijn nodig, want er is steeds minder ruimte voor gewone begraafplaatsen in Nederland, en er zullen in de toekomst meer mensen begraven of gecremeerd moeten worden met de ouder wordende babyboomers. Volgens René Poll, vanuit ontwikkelingsbedrijf Praedium betrokken bij Heidepol, is een natuurbegraafplaats voor mensen vooral een aantrekkelijk alternatief. ‘Cremeren of begraven: wat je ook kiest, je komt in een rij te liggen of te staan. Terwijl mensen juist behoefte hebben om een plekje te kiezen waar ze zich prettig voelen.’

‘Natuurbegraafplaatsen zijn ook goed voor de natuur en het landschap’, vult Timmerman aan. ‘Nabestaanden zullen de omgeving van het graf willen behouden en zelfs beschermen. Als mijn oma hier zou liggen, dan zou ik dit landschap ook wel willen onderhouden. Je betrekt mensen daardoor bij de natuur en het landschap.’ Dat gebeurt ook met de mensen die er begraven worden. ‘Mensen gaan proefliggen.’

Natuurontwikkeling

Toch bestaat er weerstand tegen begraven in de natuur. Bij Heidepol speelt dat niet zo, omdat het terrein ver van de bewoonde wereld ligt. Maar Timmerman kent voorbeelden waar omwonenden wel huiverig waren voor een begraafplaats in de natuur bij hun woonomgeving. Voor Heidepol speelde wat anders. Poll en zijn collega’s de afgelopen vier jaar vooral bezig geweest om de provincie en de gemeentes Ede en Arnhem ervan te overtuigen dat een natuurbegraafplaats een goede manier is om aan natuurontwikkeling te doen. Poll: ‘Ze zeiden eerst dat het in principe niet kon, zo’n natuurbegraafplaats in de Ecologische Hoofdstructuur en een Natura 2000-gebied. Door aan te tonen dat de natuurbegraafplaats meer natuur oplevert dan er nu is, hebben we het toch weten te realiseren.’

De grove dennen, de douglas sparren en de Amerikaanse eiken worden langzamerhand vervangen door inheemse boomsoorten. Het westelijk gebied wordt afgeplagd om een versnelde verschraling te krijgen, zodat er heide kan ontwikkelen. De rest van het gebied wordt ingezaaid met granen en kruiden, die ze aan het eind van het groeiseizoen afvoeren om de grond te verschralen. ‘Voor de instandhouding van de heide gaan we ook een schaapskudde inzetten.’ De natuurbeheerplaats krijgt een beheer dat sterk lijkt op het reguliere natuurbeheer om vooral de bedreigde en beschermde plant- en diersoorten terug te krijgen.

Ecologische check

De graven worden ondergeschikt aan de natuur. Voor elke begrafenis komt er een ecologische check. Want waar een das een burcht heeft gebouwd of waar beschermde planten groeien, mag geen graf komen. Om toch aan de wens van mensen te voldoen om op een speciale plek te worden begraven, is de grafdichtheid heel laag. Zo kan iedereen altijd een mooi plekje krijgen. Verder mogen de graven niet al te uitbundig versierd worden. Tierelantijnen als roze flamingo’s, glimmende beelden en zilveren fotolijstjes komen er volgens Poll niet in. Maar hoe vind je dan je geliefde terug als de boomschijf is vergaan? Nieuwe technieken, zegt Poll. De graven worden via gps vastgelegd.

Begraven in de natuur is verrassend goedkoop in vergelijking met een gewoon graf. Voor een eeuwige ligplaats op Heidepol betaal je een eenmalige aankoopsom van 2750 euro voor een graf in de heide of op het open veld tot 3750 euro in het bos. ‘Voor ons is dit rendabel’, zegt Poll. ‘De natuur doet haar werk.’ Met de aankoopsom is ook het toekomstig onderhoud geregeld. Een deel van het geld komt in een stichting die de verantwoordelijkheid neemt voor het terreinbeheer. Voor het uitvoerende werk gaat Rest in Nature samenwerken met de buurman, zorginstelling Siza die op ’s Koonings Jaght voor geestelijk gehandicapten een dagvoorziening heeft. Cliënten kunnen hier aan de slag voor een zinvolle dagbesteding.

Goede richting

Timmerman is enthousiast over Heidepol. Minpuntje is het geluid van de nabij gelegen snelweg A50/A12. ‘Maar het is een goede stap in de goede richting van mijn ideeën over rituele landschappen.’ Bij voorkeur gaat Timmerman nog verder: begraven in cultuurlandschappen, ook omdat er wellicht onvoldoende natuur is in Nederland om mensen te begraven. Als een natuurbegraafplaats als Heidepol vol is, blijft het voor eeuwig natuur. Er zijn bovendien ook maar zo’n vierhonderd graven per hectare. ‘Uit een studie van stedenbouwkundigen van Vollmer & Partners blijkt dat er in een essenlandschap, een terpenlandschap of een droogmakerij veel hogere dichtheden mogelijk zijn. Wel moeten daarvoor nog ontwerpen komen.’ De graven moeten naadloos passen in het landschap, zodat de mensen die er begraven worden en de mensen die na hen leven zich er thuis en op hun gemak voelen.

Zelf heeft Timmerman zijn eigen ideeën, waarvan hij weet dat veel mensen die extreem vinden. ‘Waarom zou je niet opnieuw mensen gaan begraven in de vele prehistorische graven, zoals grafheuvels? De Veluwe ligt er vol mee. Of waarom zou je niet een strooiplekje maken in Park Sonsbeek?’ Hij snapt dat dit soort ideeën gevoelig ligt. ‘Je krijgt al snel archeologen en cultuurhistorie tegen je, omdat je de geschiedenis verstoort. En in Nederland wordt de dood nu nog vooral ver weg gehouden van het leven.’ Zijn ideeën vloeien volgens hem voort uit zijn Afrikaanse ervaring, uit de periode dat hij er onderzoeker was. ‘Daar gaan ze heel anders om met de dood, net zoals dat hier vroeger ging. Vroeger was de dood onderdeel van het normale leven, nu drukken we hem weg.’ Voor het zover is dat natuurbegraven normaal wordt, is er nog een lange weg te gaan, denkt Timmerman. ‘Er is een omslag nodig in het denken over de dood.’ Poll denkt dat dit wel goed komt. We staan volgens hem nog maar aan het begin staan van natuurbegraven, zowel in regelgeving als in ontwerp. Hij is ervan overtuigd dat het een blijvertje wordt. Het lijkt een groeimarkt, hoe cru dat ook klinkt. Maar voor nieuwe grafheuvels, is het wachten op de cultuuromslag.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *